Stel je voor: je zit als kind in de tuin en hoort de vroege vogels fluiten. Je ziet bijen zoemen rond bloemen en misschien herinner je je zelfs zomers waarin de voorruit van de auto nog vol zat met insecten na een ritje. Fast forward naar vandaag: dat lijkt minder te zijn, maar het voelt niet per se alarmerend. Dit is wat we gewend zijn. Dit ís toch normaal?
Precies dát is de kern van wat wetenschappers het Shifting Baseline Syndrome (SBS) noemen.
Wat is het Shifting Baseline Syndrome?
Het Shifting Baseline Syndrome is een psychologisch en sociologisch fenomeen waarbij elke generatie de natuurtoestand uit hun jeugd als de standaard of ‘normaal’ ervaart. Omdat we vaak geen informatie hebben over hoe rijk de natuur vóór onze tijd was, accepteren we de huidige situatie als de norm … ook al is die er slechter aan toe dan ooit.
Zo schuiven onze baselines steeds verder op: wat voor onze (groot)ouders al een verlies betekende, voelt voor ons vaak niet eens meer als gemis.
Waarom is dit een probleem?
Deze verschuiving in onze beleving heeft grote gevolgen voor hoe we met natuur en milieu omgaan:
- Verhoogde tolerantie voor milieuschade
We raken gewend aan minder biodiversiteit en beschouwen degradatie als “normaal”. - Lager verwachtingspatroon
We vergeten hoe vol leven bossen, velden of tuinen ooit waren. Daardoor stellen we onze doelen voor natuurbehoud veel te laag. - Ongeschikte normen voor herstel
Als we niet weten waar we vandaan komen, weten we ook niet waar we naar terug zouden moeten streven.
Concrete voorbeelden
- Het aantal insecten in Europa is de afgelopen decennia drastisch gedaald. Toch vinden veel mensen een zomer zonder muggen of vlinders niet vreemd – het voelt zelfs comfortabel.
- Vogelsoorten verdwijnen wereldwijd, vaak door menselijke invloed. Toch merken de meeste mensen alleen “dat er wat minder vogels in de tuin zitten”.
Elke generatie verliest zo een stukje natuur zonder te beseffen hoeveel er écht verdwijnt.
Wat kunnen we doen?
Het Shifting Baseline Syndrome doorbreken begint met bewustwording én actie:
- Luisteren naar verhalen uit het verleden: vraag ouderen hoe de natuur vroeger was.
- Kennis delen: natuurorganisaties en wetenschappers doen veel onderzoek naar biodiversiteit; maak gebruik van die inzichten.
- Eigen observaties vastleggen: houd bij welke dieren of planten je ziet.
- Beschermen wat er is: steun lokale natuurprojecten, koop en consumeer bewust en creëer biodiversiteit in je eigen tuin of op je balkon.
Conclusie
Het Shifting Baseline Syndrome laat zien hoe slecht we natuurervaringen doorgeven van generatie op generatie. Elke keer verschuift de norm, en zo verliezen we langzaam ons referentiekader. Het gevaar is dat we steeds minder verwachten van onze leefomgeving en zo ook steeds minder zullen beschermen. Laten we ons herinneren dat wat we vandaag zien, niet het hele verhaal is. Natuurbehoud gaat niet alleen over wat er nu nog is, maar ook over wat we al verloren zijn … en wat we opnieuw kunnen herstellen.